Autor: webadmin
Podwójne obciążenie kobiet płatną i niepłatną pracą w Polsce
Zdecydowana większość Polaków zgadza się, że podział obowiązków domowych i opieki nad dziećmi w związku powinien być równy. Niemniej jednak w Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, rzeczywisty podział tych obowiązków dalece odbiega od tych poglądów. W oparciu o dane z badania budżetów czasu ludności w niniejszym opracowaniu wykazano, że kobiety w Polsce poświęcają o wiele więcej czasu na obowiązki domowe i opiekę nad dziećmi niż mężczyźni. Biorąc pod uwagę, że jednocześnie współczynnik aktywności zawodowej Polek jest relatywnie wysoki, a wskaźnik zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu niski, kobiety w Polsce dotyka problem podwójnego obciążenia pracą zarobkową i niezarobkową, powszechnie wskazywany w literaturze w kontekście krajów postkomunistycznych. Równiejszy podział obowiązków domowych mógłby przyczynić się do zwiększenia zaangażowania zawodowego kobiet, a także zwiększyłby zakres ich czasu wolnego. Rozwiązania polityki społeczno-gospodarczej nakierowane na redukowanie nierówności płci w różnych aspektach życia mogłyby przynieść korzystne zmiany w zakresie norm społecznych i dominujących stereotypów, mając tym samym wpływ na większą równość podziału niepłatnej pracy.
Pełna treść Raportu jest dostępna tutaj.
Raporty krajowe z Białorusi, Gruzji, Łotwy, Ukrainy i Rosji są dostępne po angielsku i w językach narodowych tutaj.
Konsekwencje reform podatkowych w pakiecie „Polski Ład”: ekspertyza CenEA dla Kancelarii Senatu RP
Niniejsza ekspertyza przedstawia analizę skutków regulacyjnych związanych z wprowadzeniem ustawy „o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw” w brzmieniu przyjętym przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej dnia 1 października 2021 r.
Modelowane zmiany skupiają się na regulacjach podatkowych w zakresie podatku dochodowego i składek na ubezpieczenie zdrowotne zawartych w ww. ustawie. Tym samym przedstawione analizy stanowią aktualizację symulacji efektów redystrybucyjnych przedstawioną przez Centrum Analiz Ekonomicznych CenEA w dniu 19.05.20212, które obejmowały wstępny opis planowanych zmian podatkowych ogłoszonych przez partie koalicyjne rządu Premiera Mateusza Morawieckiego w dniu 15.05.20213.
Polski Ład: dystrybucyjne konsekwencje propozycji podatkowych Zjednoczonej Prawicy
W Komentarzu CenEA z dnia 19.05.2021 przedstawiono wstępne wyliczenia konsekwencji zmian podatkowych proponowanych w ramach programu „Polski Ład” ogłoszonego przez koalicyjne partie Zjednoczonej Prawicy w sobotę, 15.05.2021. Reforma systemu podatkowego proponowana przez partie Zjednoczonej Prawicy w ramach programu „Polski Ład” stanowić będzie jedną z najistotniejszych zmian w polskim systemie podatkowym wprowadzonych w ciągu ostatnich 30 lat. Według szacunków Ministerstwa Finansów całkowite korzyści netto dla gospodarstw domowych w wyniku reformy wyniosą około 5,1 mld zł rocznie (szacunki Ministerstwa wahają się w granicach 5,1 – 7,0 mld zł rocznie), przy czym bardzo istotnym aspektem proponowanych zmian jest wysoki zakres redystrybucji dochodu.
Jednym z najważniejszych elementów ogłoszonych zmian jest propozycja jest rozdzielenie rozliczenia podatku dochodowego i składek zdrowotnych oraz zmiana sposobu naliczania składki zdrowotnej od dochodów z działalności gospodarczej w sektorze pozarolniczym. W tej nowej koncepcji systemu podatkowego podwyższona zostanie kwota wolna od podatku (do 30,000 zł rocznie) i próg podatkowy (do 120,000 zł rocznie). Na proponowanych rozwiązaniach podatkowych 10,9 mln gospodarstw domowych odniesie korzyści powyżej 10 zł miesięcznie, zaś suma tych korzyści sięgnie 28,8 mld zł rocznie. Dla kolejnych 1,5 mln gospodarstw zmiany dochodu w wyniku propozycji będą ograniczone w przedziale od -10 do + 10 zł miesięcznie. 1,0 mln gospodarstw straci od 10 do 250 zł miesięcznie, co daje łączną stratę w wysokości 1,3 mld zł rocznie, a dochody 0,4 mln gospodarstw spadną o więcej niż 250 zł miesięcznie. Te gospodarstwa łączenie stracą aż 22,1 mld zł rocznie.
W ujęciu dystrybucyjnym na proponowanych reformach podatkowych przeciętnie najwięcej zyskają gospodarstwa domowe ze środka rozkładu dochodów. Dochody gospodarstw w grupach decylowych 4-6 wzrosną przeciętnie o około 260 zł miesięcznie, podczas gdy gospodarstwa z najniższej grupy dochodowej zyskają przeciętnie 64 zł miesięcznie. Dochody gospodarstw z najwyższej grupy decylowej spadną przeciętnie o 1 390 zł miesięcznie.
Jak pokazano w Komentarzu, grupą, która odniesie największe korzyści w wyniku proponowanych zmian w systemie podatkowym są rodziny osób w wieku emerytalnym, których głównym źródłem dochodu są świadczenia emerytalno–rentowe. Dzięki proponowanym zmianom dochody rodzin osób w wieku 60+/65+ wzrosną łącznie o 11,3 mld zł rocznie, co stanowi ponad połowę łącznych kosztów reformy w systemie PIT dla systemu finansów publicznych (jak podaje Ministerstwo Finansów – 21 mld zł rocznie). Problem ubóstwa i wykluczenia osób starszych w Polsce pozostaje nadal poważnym wyzwaniem dla polityki społeczno-gospodarczej. Jednak przy innych równoległych instrumentach wsparcia tej grupy, takich jak trzynasta i czternasta emerytura, należy rozważyć czy w obecnej sytuacji polityka podatkowa nie powinna raczej skupić się na gospodarstwach aktywnych zawodowo, w szczególności tych o niskich dochodach. Tak ukierunkowane reformy powinny łączyć z jednej strony podnoszenie wysokości kosztów uzyskania przychodu, a z drugiej korzystać z istniejących instrumentów umożliwiających zwiększenie dochodów netto za pośrednictwem zwrotnych ulg podatkowych dla pracowników o najniższych dochodach.
Gender preferences in Central and Eastern Europe as reflected in partnership and fertility outcomes
The decisions of parents following the birth of their first child concerning subsequent fertility, and the stability of their relationship can be used as a reflection of broader gender preferences. We study these decisions to identify gender preferences in six Central and Eastern European countries, which vary with respect to their current political and economic conditions, but share a common experience of past communist rule. Using subsamples of census data collected in the IPUMS-International inventory around 2000 and 2010, we examine the effect of the gender of the first-born child(ren) on the fertility and relationship stability of their parents. Only in the case of Romania do our results consistently point towards boy preferences, while in Russia boy preferences can be detected in families with two or more children. Importantly, in four out of six countries (Belarus, Poland, Russia and Ukraine) parents are more likely to have a second child if the first-born was a boy, indicating girl preferences. These preferences could be interpreted as a reflection of concern regarding future care support for parents.
Świadczenie wychowawcze 500+ w analizach CenEA
Poniżej można znaleźć zestawienie analiz CenEA poświęconych konsekwencjom programu Rodzina 500+ na przestrzeni pięciu lat jego funkcjonowania (kwiecień 2016 – kwiecień 2021). Zbiór obejmuje publikacje na ten temat począwszy od analiz deklaracji wyborczych z 2015 roku (gdzie po raz pierwszy wspomniano o możliwości wprowadzenia świadczenia wychowawczego 500+ do systemu finansowego wsparcia rodzin w Polsce), po ocenę programu opublikowaną w ramach piątej rocznicy jego funkcjonowania.
- Programy wyborcze 2015: kto zyska, kto straci i ile to będzie kosztowało (Raport CenEA, październik 2015)
- Portfele gospodarstw domowych po exposé premier Beaty Szydło (Komentarz CenEA, listopad 2015)
- 25 miliardów złotych dla rodzin z dziećmi: projekt Rodzina 500+ i możliwości modyfikacji systemu wsparcia (Komentarz CenEA, styczeń 2016)
- Estimating Labour Supply Response to the Introduction of the Family 500+ Programme (CenEA Working Paper, wrzesień 2016)
- The impact of „Family 500+” programme on household incomes, poverty and inequality (Polityka Społeczna, grudzień 2017)
- Pakiet podatkowo-świadczeniowych rozwiązań rządu Zjednoczonej Prawicy (Raport CenEA, kwiecień 2019)
- Rodzina 500+: ocena programu i propozycje zmian (Raport FOR/IBS, maj 2019)
- Polityka podatkowo-świadczeniowa rządu Zjednoczonej Prawicy: program wyborczy i jego realizacja w latach 2015-2019 (Raport CenEA, październik 2019)
- From Partial to Full Universality: The Family 500+ Programme in Poland and its Labor Supply Implications (ifo DICE Report, październik 2019)
- Kwota wolna od podatku i świadczenie wychowawcze 500+ po pięciu latach od prezydenckich deklaracji (Komentarz CenEA, czerwiec 2020)
- Świadczenie wychowawcze po pięciu latach: 500 plus ile? (Komentarz CenEA, marzec 2021)
Świadczenie wychowawcze po pięciu latach: 500 plus ile?
Świadczenia wychowawcze w ramach programu Rodzina 500+ wypłacane są polskim rodzinom z dziećmi do 18. roku życia od 1 kwietnia 2016 roku. Choć szczegółowe analizy konsekwencji wynikających z jego wprowadzenia były regularnie przedstawiane w ramach cyklu wcześniejszych raportów CenEA, pięciolecie funkcjonowania programu Rodzina 500+ stanowi dobrą okazję do podsumowania i uaktualnienia dotychczasowych wyliczeń. Jednocześnie, kolejna rocznica rozszerzenia systemu finansowego wsparcia rodzin o świadczenie 500+ ożywiła dyskusję odnośnie sposobu jego waloryzacji. W związku z tym, w niniejszym Komentarzu przedstawiono uaktualnione wyliczenia finansowych korzyści gospodarstw domowych wynikających ze świadczenia 500+ oraz dokonano oceny kosztów dla sektora finansów publicznych przykładowych wariantów jego waloryzacji i ich konsekwencji w wymiarze dystrybucyjnym.
Dlaczego w polityce jest mniej kobiet niż mężczyzn?
Na całym świecie na stanowiskach politycznych jest znacznie mniej kobiet niż mężczyzn, a dysproporcje są szczególnie widoczne w przypadku wyższych stanowisk. W Polsce w początkowych latach transformacji udział kobiet w polityce był mocno ograniczony i od wielu lat Polska plasuje się dość nisko w rankingu państw europejskich biorąc pod uwagę ogólne wskaźniki równości a w szczególności pozycję kobiet w polityce. W 2011 roku polski rząd podjął kroki w kierunku zmniejszenia dysproporcji udziału kobiet w polityce poprzez wprowadzenie proporcjonalnych kwot na listach wyborczych. Jednak mimo wzrostu udziału kandydatek na tych listach i mimo wzrostu liczby posłanek w Sejmie, liczba kobiet w Parlamencie nadal pozostaje istotnie niższa od liczby mężczyzn. Częściowo wynika to zapewne z konserwatywnych poglądów czy wręcz uprzedzeń samych wyborców. Jednak znaczącą rolę odgrywają również uprzedzenia wewnątrz partii politycznych, których liderzy nie umieszczają kobiet na wysokich pozycjach list wyborczych. Wydaje się zatem, że samo wprowadzenie kwot płci nie wystarczy do pokonania barier stojących przed kobietami w procesie wyborczym i konieczne mogą być kolejne, bardziej kompleksowe zmiany w prawie.
Pełna treść Raportu jest dostępna tutaj.
Raporty krajowe z Białorusi, Gruzji, Łotwy, Ukrainy i Rosji są dostępne po angielsku i w językach narodowych tutaj.
Transformacja (nie tylko) gospodarcza: kobiety na rynku pracy w kontekście zmieniających się norm społecznych
W obecnej sytuacji, gdy wiele państw zmaga się ze znaczącym spowolnieniem gospodarczym związanym z pandemią COVID-19, wcześniejsze kryzysy gospodarcze, jak na przykład ten związany z transformacją ustrojową z lat 90-tych XX wieku w Europie Środkowo-Wschodniej i na terenach byłego Związku Radzieckiego, mogą posłużyć jako ważny punkt odniesienia. Zmiany towarzyszące transformacji miały istotny wpływ na całą strukturę społeczną dotykając różne grupy w odmienny sposób. Jednym ze szczególnych wymiarów tych zmian, ważnym także przy obecnym kryzysie w wyniku pandemii COVID-19, są względne korzyści i straty kobiet i mężczyzn. W niniejszym komentarzu dokonano analizy zmian w pozycji kobiet i mężczyzn na rynku pracy, jak i norm społecznych związanych z aktywnością zawodową, w różnych państwach od czasu transformacji.
Podobnie jak ma to miejsce w przypadku obecnego kryzysu gospodarczego związanego z pandemią COVID-19, zmiany społeczno-ekonomiczne okresu transformacji gospodarczej pozostawiły kobiety w Polsce w mniej korzystnej pozycji w porównaniu do mężczyzn. W komentarzu omówiono dwa główne źródła nierówności pomiędzy płciami w kontekście polskiego rynku pracy, w postaci różnic w poziomie zatrudnienia i płacach. Pomimo względnego postępu, który nastąpił w tych wymiarach w ciągu ostatnich trzydziestu lat, znaczące nierówności pomiędzy mężczyznami i kobietami istnieją nadal i mogą mieć istotny wpływ na przyszłą sytuację, w szczególności w odniesieniu do ryzyka ubóstwa w starszym wieku.
Raporty krajowe z Białorusi, Gruzji, Łotwy i Rosji są dostępne po angielsku i w językach narodowych tutaj.
CenEA jest partnerem badania polskiego rynku pracy DIAGNOZA.plus
Uniwersytet Warszawski we współpracy z GRAPE, CASE, CenEA oraz IBS prowadzi badanie polskiego rynku pracy DIAGNOZA.plus.
W ramach badania analizowane są bieżące wskaźniki rynku pracy takie jak stopa bezrobocia, wskaźnik zatrudnienia, wysokość wynagrodzeń i warunki świadczenia pracy.
To innowacyjne badanie prowadzone za pośrednictwem wywiadów internetowych umożliwia między innymi analizy tego, jaki wpływ na sytuację na polskim rynku pracy ma pandemia COVID-19 i spowolnienie gospodarcze nią wywołane.
Więc informacji o badaniu oraz aktualne raporty przygotowane w oparciu o jego dotychczasowe wyniki można znaleźć na stronie DIAGNOZA.plus.
Kwota wolna od podatku i zerowy PIT w końcówce prezydenckiej kampanii wyborczej 2020
Podczas kampanii przed wyborami na urząd Prezydenta RP w 2020 r. pojawił się szereg deklaracji dotyczących zmian systemu opodatkowania dochodów. Częstym punktem odniesienia w prowadzonej debacie była obietnica starającego się o reelekcję Prezydenta Andrzeja Dudy, dotycząca podniesienia kwoty wolnej od podatku do 8 000 zł rocznie dla wszystkich podatników rozliczających się według skali, która stanowiła jego sztandarowe hasło wyborcze w poprzedniej kampanii prezydenckiej w 2015 r. W Komentarzu przedstawiono analizy porównujące tę deklarację do propozycji podatkowej kontrkandydata urzędującego Prezydenta, Prezydenta Warszawy Rafała Trzaskowskiego. Według tej propozycji podatnicy o dochodach do 30 tys. zł brutto rocznie byliby zwolnieni z podatku PIT, osoby zarabiające 30 – 65 tys. zł brutto korzystałyby z kwoty wolnej od podatku na poziomie 8 000 złotych rocznie, zaś dla pozostałych podatników obecne zasady opodatkowania nie uległyby zmianie.